สมุนไพรไทยน่ารู้
สมุนไพรสำหรับนั่งถ่าน สำหรับหลังการคลอดบุตร สรรพคุณช่วยสมานแผลช่องคลอด            
ขับนํ้าคาวปลา ลดการอักเสบ ได้แก่

ขมิ้นชัน 
พญาว่าน,  ขมิ้นทอง, ขมิ้นดี, ขมิ้นป่า, ขมิ้นหัว, ขมิ้นไข, ขมิ้นหยวก,  
ขมิ้นแดง,  ตายอ, สะยอ  (กะเหรี่ยง), ขี้มิ้น (ใต้, อีสาน) ขมิ้นแกง 
เป็นพืชจำพวกเหง้าสูง  50-70 ซม. ใบรูปหอกปลายแหลม กาบใบแคบ
มีร่องเล็กๆ สีเขียวอมน้ำตาล  ดอกช่อใหญ่พุ่งมาจากเหง้าใต้ดิน สีเขียว
แกมขาว ปลายช่อสีชมพู่อ่อน  ยอดเกสรตัวเมียสีเหลืองเนื้อในเหง้ามีสีส้ม 
กลิ่นฉุน เมื่อถึงฤดูฝนใบจะงอกงาม  แล้วแห้งไปในหน้าแล้ง เกิดใน
ภูมิภาคเขตร้อนทั่วไป
สรรพคุณ
เหง้า รสฝาดหวานเอียน  แก้โรคผิวหนัง สมานแผล ขับผายลม แก้ผื่นคัน ขับกลิ่นและสิ่งสกปรก
ในร่างกาย  แก้โรคผิวหนังผื่นคัน ลดการอักเสบ แก้บิด 

 
 
     

ขมิ้นอ้อย
ขมิ้นเจดีย์, ว่านเหลือง, ขมิ้นหัวขึ้น, สากกะเบือละว้า, เลมียด (เขมร)
เป็นไม้จำพวกเหง้า ต้นแห้งไปในฤดูร้อนงอกงามในฤดูฝน ต้นและใบโตกว่าขมิ้นชัน ท้องใบมีขนนิ่มๆ เมื่อกาบใบแห้งไป เหลือแต่เหง้า

 

โผล่พ้นดินขึ้นมาเหมือนเจดีย์ทรงกลมสูงหลายๆ ชั้น เรียกขมิ้นหัวขึ้นหรือขมิ้นเจดีย์ เนื้อในเหง้าสีเหลืองอ่อนกลิ่นฉุนน้อยกว่าขมิ้นชัน ดอกช่อทรงแท่ง กาบดอกรูปไข่สีเขียวปลายสีแดง ใบประดับสีขาว ก้านดอกเป็นหลอดปลายแผ่เป็นแฉกสีเหลือง
สรรพคุณ
เหง้า รสฝาดเฝื่อน แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว แก้ระดูขาว ขับปัสสาวะ แก้ฟกบวม แก้อักเสบ แก้พิษโลหิต รักษามะเร็งปากมดลูก รักษาอาการเลือดคั่ง เลือดลมไหลเวียนไม่สะดวก รักษาระดูมาไม่ปกติ


ว่านน้ำ
กะส้มชื่น, คาเจี้ยงจี้, ผมผา, ส้มชื่น, ฮังคาวน้ำ, ฮังคาวบ้าน (เหนือ), คางคาวผา (เชียงใหม่)
เป็นพืชล้มลุกจำพวกเหง้า ใบเล็กเรียวขอบขนานยาว ปลายแหลมสูง 1-2 ม. ไม่มีก้านใบ ออกจากเหง้าใต้ดิน ดอกเล็กอัดกันเป็นช่อแท่ง รูปหอกกลม สีเหลืองอมเขียว ผลสุกสีแดง มักขึ้นตามริมน้ำหรือที่ชื้นแฉะทั่วไป

สรรพคุณ
ใบ  รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย แก้ปวดกล้ามเนื้อ ปวดตามข้อ ปวดศีรษะ
เหง้า  รสหอมร้อน แก้บิด แก้ปวดท้อง ระงับประสาท แก้ตื่นเต้น ขี้ลืม แก้ชัก แก้อาการสะลึมสะลือ แก้แผลมีหนอง ขับพยาธิ แก้คันตามซอกขาและก้น


   

ชะลูด
ชะลูดขาว, ลูด (ใต้), ขี้ตุ่น, ช้างตุ่น, ต้นธูป (อีสาน)
เป็นไม้เถาขนาดเล็ก ลำต้นเกลี้ยง มียางสีขาว ใบเดี่ยวออกรอบข้อ ข้อละ 3 ใบ รูปรี ดอกช่อ ออกตามง่ามใบ ขนาดเล็ก ผลกลมรีเกิดตามป่าดงดิบเขาทั่วไป ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

 

 

สรรพคุณ
เถา  รสสุขุมหอม ปรุงยาแก้พิษในเลือดและน้ำเหลือง ใช้ผสมทำธูป
เปลือกเถา  (ทุบเอาเปลือกชั้นนอกออกทิ้งไป ใช้เปลือกชั้นใน) รสหอมเย็น ขับผายลม แก้ปวดในท้อง บำรุงกำลัง แก้ปวดมวนท้อง บำรุงหัวใจ บำรุงครรภ์รักษา


   

มะกรูด
ส้มกรูด, ส้มมั่วผี (ใต้)ล มะหูด (หนองคาย)
เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง กิ่งก้านมีหนามโตแหลมยาว ใบหนาแข็งมีต่อมน้ำมันหอม ขอบข้างเว้าแหลมลึก ดูเหมือนมีสองใบต่อกัน ดอกเล็กกลีบหนาสีขาว ผลกลมมีจุก เปลือกฉ่ำน้ำมีต่อมน้ำมันมาก ขรุขระ เนื้อในเหมือนมะนาว เมล็ดแบนรูปหยดน้ำ ผลโตกว่ามะนาว ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

   
   

สรรพคุณ
ใบ  แก้ช้ำใน ดับกลิ่นคาว ขับระดู
ผิวลูก  รสปร่าหอมร้อน ขับลมในลำไส้ ขับระดู ขับผายลม ถอนพิษผิดสำแดง แก้พิษฝีภายใน


   

หมาก
หมากเมีย, มะ (ชอง-ตราด), เค็ด, สะลา, พลา (เขมร), ปีแน (มลายู), สีซะ (กะเหรี่ยง)
เป็นพืชยืนต้น สูง 10-15 ม. ลำต้นทรงกระบอกตรงไม่มีกิ่งก้าน ใบประกอบคล้ายใบมะพร้าว ออกเป็นกระจุกที่ปลายต้น ดอกเล็กเป็นช่อจั่นเหมือนดอกมะพร้าว ผลรูปไข่ปลายแหลมเล็กน้อย ออกเป็นทะลาย เมื่อแก่สีส้ม

   

สรรพคุณ
ใบ  รสจืดเย็น  ขับพิษภายในและภายนอก ต้มอาบแก้เม็ดผดผื่น
หมากสง  (หมากแก่) ถอนพิษบาดแผล สมานแผล ขจัดรอยแผลเป็น ปิดธาต


               

หมากผู้หมากเมีย
หมากผู้, ปูหมาก (เหนือ)
เป็นไม้พุ่มขนาดย่อม สูง 1-3 ม. แตกกิ่งก้านสาขาน้อย ลำต้นกลมเรียว มีข้อถี่ๆ ใบเดี่ยว เป็นแผ่นรูปหอกปลายแหลม ก้านเป็นกาบเล็ก แคบอวบยาว สีเขียวขอบแดง สีแดงมากหรือน้อยมีหลายชนิดออกเป็นกระจุกที่ส่วนปลายต้น ดอกเล็กเป็นช่อโตๆ สีม่วงแดง กลีบดอกบานสีเหลืองขาว ผลกลมเล็กๆ ปลูกเป็นไม้ประดับทั่วไป หมอเมืองนำผลมารับประทาน เป็นยาอายุวัฒนะ

     

       
                     

สรรพคุณ
ใบ  รสจืดเย็น  แก้อักเสบ บวม แก้บิด แก้ถ่ายเป็นเลือด แก้ริดสีดวงทวาร แก้ระดูมาผิดปกติ แก้แผลบวมจากการกระทบกระเทือน ห้ามเลือด ต้มอาบแก้เม็ดผดผื่นคันตามผิวหนัง


 

ว่านนางดำ
ขมิ้นขึ้น (เหนือ)
เป็นไม้ล้มลุกจำพวกเหง้า ต้นเหมือนขมิ้นอ้อย ใบรูปใบพายกว้างและยาว เส้นกลางใบสีแดง เหง้าคล้ายขมิ้น สีเหลืองเข้ม กลิ่นหอม ขึ้นตามเชิงเขาทั่วไป
สรรพคุณ
เหง้า  รสฝาดร้อนหอม ฝนทาหรือพอก แก้ผดผื่นคัน แก้ฟกช้ำ ปวดบวม แก้โรคหนองในเรื้อรัง

 

 


 

ไพล
ว่านไฟ, ปูเลย, ปูลอย (เหนือ)
เป็นพืชจำพวกเหง้าใต้ดิน ล้มลุก แห้งเหี่ยวไปในหน้าแล้ง  งอกงามในหน้าฝน ใบเดี่ยวรูปหอกเรียวยาว ผิวและขอบเรียบ กาบใบหุ้มลำต้น สูง 2-4 ฟุต สีเขียวเข้ม โคนกาบแดง เนื้อในเหง้าสีเหลืองอ่อน กลิ่นหอมฉุน ดอกช่อทรงพุ่มกลม เรียวยาวตั้งตรง กาบหุ้มสีน้ำตาลเข้มแดง ขอบเขียว  กลีบดอกทยอยบานออกมาบางๆ สีขาวหรือเหลือง ขยายพันธุ์ด้วยเหง้า
สรรพคุณ
ใบ  รสขื่นเอียน แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว แก้ปวดเมื่อย
ต้น  รสฝาดขื่นเอียน แก้อุจจาระพิการ แก้ธาตุพิการ
เหง้า  รสฝาดขื่นเอียน ขับระดู แก้เหน็บชา แก้ปวดท้อง แก้บิดมูกเลือด ขับลม  แก้ท้องเสีย แก้ลำไส้อักเสบ ขับเลือดร้าย แก้มุตกิตระดูขาว แก้อาเจียน แก้ปวดฟัน แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้เด็กเป็นไข้สูงตัวสั่นตาเหลือก แก้เคล็ดขัดยอก ข้อเท้าแพลง แก้โรคผิวหนัง แก้ฝี ทาเคลือบแผลป้องกันการติดเชื้อ ดูดหนอง สมานแผล แก้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ เป็นยาชาเฉพาะที่สารสกัดด้วยอีเธอร์มีผลยับยั้งเชื้อแบคทีเรียหลายชนิด