สมุนไพรไทยน่ารู้ 
สมุนไพรปรับธาตุเจ้าเรือน สรรพคุณช่วยปรับความสมดุลย์ของร่างกาย แก้อาการอ่อนเพลีย 
สร้างภูมิคุ้มกันโรค ได้แก่

 

ขิง
ขิงบ้าน
เป็นพืชล้มลุกมีเหง้าใต้ดิน สูงประมาณ 1 เมตร ใบรูปพายกาบใบยาวหุ้มลำต้น ดอกเล็กๆ เป็นช่อทรงกระบอกตั้งออกจากเหง้าใต้ดิน กาบสีแดง กลีบสีเหลืองอมเขียว ผลกลมนิยมปลูกไว้ปรุงอาหาร ขยายพันธุ์โดยการแยกหน่อ
สรรพคุณ
เหง้า  รสหวานเผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อาเจียน แก้หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอากาศ ธาตุสารสำคัญในน้ำมันหอมระเหยจะออกฤทธิ์ กระตุ้นการบีบตั
ของกระเพาะอาหารและลำไส้ใช้เหง้าแก้ทุบหรือบดเป็นผง ชงน้ำดื่ม แก้อาการคลื่นไส้อาเจียน แก้จุกเสียด แน่นเฟ้อ เหง้าสด ตำคั้นเอาน้ำผสมกับมะนาว เติมเกลือเล็กน้อย จิบแก้ไอ ขับเสมหะ

ต้น  รสเผ็ดร้อน ขับลมให้ผายเรอ แก้จุกเสียด แก้ท้องร่วง
ใบ  รสเผ็ด บำรุงกำเดา แก้ฟกช้ำ แก้นิ่ว แก้ขัดปัสสาวะ แก้โรคตา ฆ่าพยาธิ
ดอก  รสเผ็ดร้อน แก้โรคประสาท ซึ่งทำให้ใจขุ่นมัว ช่วยย่อยอาหาร แก้ขัดปัสสาวะ
ราก  รสหวานเผ็ดร้อนขม แก้แน่น แก้ศอเสมหะ เจริญอาหาร แก้ลม แก้เสมหะ แก้บิด บำรุงเสียงให้เพราะ แก้พรรดึก
ผล  รสหวานเผ็ด บำรุงน้ำนม แก้ไข้ แก้คอแห้ง เจ็บคอ แก้ตาฟาง เป็นยาอายุวัฒนะ


 

สะค้าน
ตะค้าน, จะค้าน, หนามแน่, สะค้านยาว
เป็นไม้เถาขนาดกลาง เนื้อไม้เป็นเส้นยาว หน้าตัดเป็นรัศมี เปลือกค่อนข้างอ่อนเนื้อสีขาว ใบเดี่ยวรูปหอกกว้างคล้ายใบพริกไทยหรือใบพลู แต่แคบกว่าปลายแหลมสีเขียวเข้ม เกิดตามป่าดงดิบชื่นทั่วไป และมีอีกชนิดหนึ่ง คือ สะค้านแดง มีเนื้อสีแดงส้ม เนื้อละเอียดกว่าเล็กน้อย มีฤทธิ์ร้อนแรงกว่ามาก ใช้เข้ายาบำรุงเพศชาย พบตามป่าแถวชายแดนกาญจนบุรี
สรรพคุณ
ใบ  รสเผ็ดร้อน แก้ลมในกองเสมหะและโลหิต ขับลมในลำไส้ แก้แน่นจุกเสียด แก้ธาตุพิการ
ดอก รสเผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์แก้ลมปัตคาดเนื่องจากพรรดึก

ลูก  รสเผ็ดร้อนอ่อนๆ แก้ลมแน่นในทรวงอก บำรุงธาตุ
เถา  รสเผ็ดร้อน แก้ลมอันบังเกิดในกองธาตุ กองสมุฏฐาน ขับลมในลำไส้ แก้จุกเสียด แก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ ทำให้ผายเรอ
ราก  รสเผ็ดร้อน แก้ไข้ แก้หืด แก้จุกเสียด รักษาธาตุ


   

ช้าพลู
ชนิดต้น : ชะพลู, ผักอีไร (อีสาน), พลูลิง, พลูนก, ผักปูนก (เหนือ), นมวา (ใต้)
ชนิดเถา : ชะพลูเถา, ผักอีเลิด (อีสาน), ปูริงนก, ผักปูริง (เหนือ)
เป็นพืชจำพวกผัก ต้นสูงประมาณ 1-2 ฟุต ลำต้นเป็นข้อๆ ใบเดี่ยวรูปหัวใจคล้ายพลู ดอกช่อเหมือนดอกดีปลี แต่สั้นกว่า กลีบดอกสีขาวเล็กมาก ปลูกเป็นอาหารได้ทั่วไป ตามที่ลุ่มชื้นแฉะ ขยายพันธุ์ด้วยลำต้น ทอดนอนไปงอกเป็นต้นใหม่ หรือปักชำ

   

สรรพคุณ
ใบ  รสเผ็ดร้อน เจริญอาหาร ขับเสมหะ ทำเสมหะให้งวด ทำให้เลือดลมซ่าน
ดอก  (ลูก)  รสเผ็ดร้อน แก้ศอเสมหะ ทำให้เสมหะแห้ง ช่วยย่อยอาหาร ขับลมในลำไส้
ราก  รสเผ็ดร้อน แก้คูถเสมหะ ขับเสมหะให้ตกทางทวารหนัก บำรุงธาตุ ขับลมในลำไส้ ทำให้เสมหะแห้ง
ต้น  รสเผ็ดร้อน แก้เสมหะในทรวงอก ขับเสมหะ


 

เจตมูลเพลิงแดง
ปิดบัวแดง (อีสาน), คุ้ยวู่ (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี), ไฟใต้ดิน (ใต้), ตั้งชูโว้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), อุบะกูจ๊ะ (มาเลย์)
เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 1-2 เมตร ลำต้นสีเขียวดอกแดงเข้ม ใบเดี่ยวโตกว่าใบมะลิเล็กน้อย สีเขียวอมแดงดอกช่อสีแดง ผลเป็นฝักกลม ตะแตกออกเมื่อแก่ เกิดตามป่าดงดิบ และป่าเบญจพรรณทั่วไป รากสีน้ำตาลดำ เป็นเส้นๆ มีรัศมีความร้อนออกรอบๆ ต้นไม่ควรปลูกไว้ในบ้าน เป็นพืชที่น่าปลูกเพื่อทำการค้า ราคาสูงขึ้นเรื่อยๆ ความต้องการของตลาดมีมาก ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดและปักชำ
สรรพคุณ
ใบ  รสร้อน แก้อพัทธปิตตะสมุฏฐาน (น้ำดีนอกฝัก) แก้ลมในกองเสมหะ ช่วยย่อยอาหาร ขับผายลม
ดอก  รสร้อน  แก้พัทธปิตตะสมุฏฐาน (น้ำดีในฝัก)
ต้น  รสร้อน  แก้โลหิตอันเกิดแต่กองกำเดา

   

ราก  รสร้อน บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต ขับลมในกระเพาะอาหาร และลำไส้ ขับโลหิตระดู แก้ริดสีดวงทวาร เกลื่อนฝี  ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย กระจายเลือดลม แก้ปวดท้อง แก้ท้องเสีย มีฤทธิ์บีบมดลูก ทำให้แท้งได้ ทาแก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน


 

ดีปลี
ประดงข้อ, ปานนุ, พิษพญาไฟ, ดีปลีเชือก (ใต้), ปักผัววะ (จีน)
เป็นไม้เถามีรากช่วยยึดเกาะงอกออกตามข้อใบเดี่ยวรูปหอก ดอกช่อเป็นแท่งตั้งปลายขึ้นสีเขียวเมื่อแก่สีส้มแดง เกิดในป่าดงดิบเขาชื้นเขตร้อนทั่วไป ผลดีปลีนิยมเก็บขณะยังไม่สุกสีเขียวอยู่ จะมีกลิ่นหอมฉุนที่สุด นำมาตากแห้งจนเปลี่ยนเป็นสีเทา เถาใช้ทำสีย้อมผ้า ได้สีน้ำตาลอ่อน เมื่อผสมกับแก่นฝางจะสีน้ำตาลแดง
สรรพคุณ
ใบ  รสเผ็ดร้อน แก้เส้นสุมนา (เส้นศูนย์กลางท้อง)
ผล  รสเผ็ดร้อนขม แก้ปถวีธาตุพิการ แก้ท้องร่วง ขับลมในลำไส้ แก้หืดไอ แก้ลมวิงเวียน แก้ริดสีดวงทวารหนัก แก้คุดทะราด เจริญอาหาร

 
 

แก้หลอดลมอักเสบ แก้โรคนอนไม่หลับ โรคลมบ้าหมู ขับน้ำดี ในกรณีที่มีการอุดตันของท่อน้ำดี ขับระดูทำให้แท้ง ขับพยาธิ ใช้ภายนอก แก้ปวดกล้ามเนื้อ รักษาอาการอักเสบ
เถา  รสเผ็ดร้อน แก้เสมหะพิการ แก้ปวดฟัน แก้ปวดท้อง จุกเสียด แก้ริดสีดวงทวาร แก้ลม เจริญอาหาร ลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบ
ราก  รสเผ็ดร้อนขม แก้เส้นอัมพฤกษ์อัมพาต ดับพิษปัตคาด แก้หืด แก้ไอ แก้ลมวิงเวียน แก้เสมหะ แก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ รักษาโรคลำไส้ใหญ่อักเสบ